TRAJİK SITMA VAKASININ ARDINDAN

Bu yazı Afrika'da geceleyen bir THY kabin görevlisinin sıtmaya yakalanması ve ölümü daha sonra ikinci ve üçüncü vakalar nedeniyle medyada sıtma hastalığı ile ilgili yer alan haberlerin;

http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/saglik/29335194.asp

http://www.hurriyet.com.tr/gundem/29362620.asp, http://www.airporthaber.com/thy-haberleri/thyde-ucuncu-sitma-vakasi.html

yanlış, eksik olması ve kamuoyunda panik ve korkuya sebep olabileceği düşünülerek doğru bilgilere vurgu yapmak amacıyla hazırlanmıştır.

  • Sıtma etkeni virüs değil plazmodium olarak adlandırılan bir kan parazitidir.
  • Ölüme sebep olan bu vakada sıtma türünün P.falciparum olduğu bildirilmiştir. Sıtma türleri içinde en ağır ve öldürücü seyredeni bu türdür.
  • Bu sıtma türü yurdumuzda görülen çok daha mülayim seyreden P.vivax tipinden çok farklı olup erken tedaviye alınmadığı takdirde ölümcül seyretme olasılığı yüksektir.
  • Bu sıtma türünün endemik görüldüğü Nijerya gibi Afrika'da tropikal bölgelere giden kişiler riskler ve korunma yöntemleri hakkında bilgilendirilmeli ve hastalığın yüksek ateş gibi belirtilerinin görülmesi durumunda en yakın sağlık kuruluşuna başvurarak riskli bölgelere seyahat ettiği bilgisini vermelidirler. Sağlık kuruluşları da bu hastalarda sıtmayı tanı ihtimalleri içinde birinci sırada düşünmelidir.
  • Sağlık kuruluşlarında erken tanı ve erken tedavi yaşamsal önemdedir. Hastalara ilişkin kişisel bilgilerin detaylı sorgulanması erken tanı için kritik önemdedir
  • Tanıda laboratuvarın rolü hızlı ve doğru teşhis için çok önemlidir.
  • Riskli bölgelere seyahat edenler için henüz ticari bir aşı yoktur en iyi korunma doğru bilgilenme ve korunma önlemlerinin alınması ve gerekli durumlarda hastalığın önlenmesi için ilaç kullanılması–kemoprofilaksidir

Sıtma Nedir?

Sıtma, tropikal ve subtropikal bölgelerde yaygın olarak görülen paraziter bir enfeksiyondur. Virüs cinsi mikroorganizma değildir. Etkeni Plazmodyum denilen bir kan parazitidir.

Sıtma Nasıl Bulaşır?

Enfekte dişi anofel cinsi sivrisineklerin ısırmasıyla plazmodyum denen sıtma paraziti insanlara bulaşır.

Sıtma Türleri?

İnsanlarda sıtma hastalığı oluşturan dört tür vardır, bunlar P. falciparum, P. vivax, P. ovale ve P. malariae'dır. Ülkemiz kaynaklı sıtma olgularında etken olarak P. vivax izole edilmektedir. Afrika'da tropik bölgelerde ise P. falciparum yaygındır. Coğrafi bölgelere göre farklı sıtma türlerinin görülmesi iklim değişiklikleri ile ilişkilidir. P. falciparum'un sivrisinekte gelişimini tamamlayabilmesi için tropikal bölgelerde olduğu gibi yüksek sıcaklık ve nem gerekmektedir, buna mukabil P. vivax subtropik bölgeler gibi daha düşük sıcaklıklarda sivrisinekteki gelişimini tamamlayabilmektedir.

Sıtmanın Dünya'da Yaygınlığı Nedir?

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) verilerine göre, yılda 300-500 milyon insan sıtma enfeksiyonuna yakalanmakta ve çoğu çocuk yaşta olmak üzere yılda 1.5-2.7 milyon kişi ölmektedir.

Sıtmanın Türkiye'deki Durumu Nedir?

Türkiye'de sıtma, Doğu Akdeniz ve Güney Doğu Anadolu bölgelerinde endemik, diğer bölgelerde ise sporadik olarak görülmektedir . TC Sağlık Bakanlığı verilerine göre sıtma, 2001 yılında bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar sıralamasında su ve besinlerle bulaşan hastalıklar ve kızamıktan sonra üçüncü sıklıkta görülürken; son yıllarda olgu sayısında dramatik azalma olmuştur.

Sıtma Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Genellikle ani başlayan ateşli bir hastalıktır. Enfektif sivrisineğin ısırmasından itibaren 7 gün, genellikle 10-15 gün sonra belirtiler ortaya çıkar. İlk belirtiler ateş, başağrısı, titreme şeklinde görülür. Bazen hafif seyirli vakalarda tanı oldukça güçtür. Klinik olarak titreme ile ara ara yükselen ateş, kansızlık , dalak büyümesi ile sey reden, nüksler gösterebilen ve kronikleşme eğilimi olan bir enfeksiyon hastalığıdır.

Sıtma Ölümcül Bir Hastalık mıdır?

P. falciparum sıtması ağır klinik tablosu, yüksek ölüm oranı ve ilaç direnci nedeniyle en problemli türdür. Plazmodyum türleri içinde falciparum virulansı en yüksek olanıdır. İnsana bulaştıktan sonra çok hızlı çoğalması, alyuvarları yapışkan hale getirip kümelendirerek damarları tıkayabilmesi ve bunun sonucu çoklu organ yetmezliğine neden olması gibi nedenlerle ölümcül seyredebilmektedir. Habere konu olan Nijerya'da P. falciparum yaygındır. P. falciparum vakalarında 24 sat içinde tedaviye başlanmadığı takdirde tablo ağırlaşabilmekte ve ölümle sonlanabilmektedir. Türkiye'de hüküm süren plazmodyum vivax ise genellikle daha hafif seyirlidir ve sıtma ilaçlarına duyarlıdır, tedaviye yanıt vermektedir.

Korunma

Özellikle tropikal bölgelere giden kişilerde ortaya çıkan ateşin birinci sıklıkla nedenin sıtma olduğu bildirilmektedir. Kemoprofilaksi (hastalığı önlemek amacıyla ilaç kullanmak) ve diğer kontrol önlemleri, her yıl sıtmanın endemik olduğu bölgelere seyahat eden yaklaşık 30 milyon kişiyi sıtmadan korumak için etkin bir şekilde uygulanmaktadır . P. falciparum'un etken olduğu sıtma olgularında ise endemik ülkelere seyahat öyküsü mevcuttur.

Özellikle bu olgularda erken tanı ve etkili tedavi son derece önemlidir. Ülkemizden özellikle iş veya turistik amaçlı yurtdışına seyahat edenlerin sıtma konusunda uyarılması ve gittikleri bölgeye uygun korunma önlemlerini ve gerektiğinde kemoprofilaksi almalarının sağlanması en etkin önlemdir.

Sıtmanın Laboratuvar Tanısı

Endemik ülkelere seyahat sonrası ateş yükselmesi halinde sıtmanın öncelikle düşünülmesi ve laboratuvar tanısının gecikmeksizin konulması kritik önemdedir. Hastalık çoğu kez başka hastalıkların belirtileri ile de karışabildiğinden laboratuvar incelemesi tanıda çok önemlidir. Sıtmanın laboratuvar tanısında hastanın özellikle ateş yükselme döneminde alınacak kan örneğinde kalın ve ince yayma preperat yapılması ve özel boyalarla boyandıktan sonra mikroskopta Plazmodyum varlığının incelenmesi yanında hastanın kan plazma örneğinden sıtma etkeni olan Plazmodium parazitlerinin antijenlerinin aranması yöntemleri kullanılır.

Sıtma Aşısı

Sıtma parazitlerinin kompleks yapısı nedeniyle yoğun araştırma ve geliştirme çalışmalarına rağmen henüz ticari olarak sunulmuş sıtma aşısı yoktur. Ancak son dönemde geliştirilen bazı aşıların klinik değerlendirme çalışmaları yürütülmektedir ve ilk sonuçlar ümit verici bulunmuştur.

DÜZEN LABORATUVARLARINDA SITMA TANISINA YÖNELİK ÇALIŞILAN TESTLER

  1. Kalın ve ince yayma kan örneklerinde Plazmodyum aranması
  2. Kan plazma örneğinde Plazmodyum antijenleri aranması

Eklenme Tarihi: 24.06.2015 09:58:13