İnfluenza açısından bu hafta da hala iyi durumdayız; grip benzeri aktivite nedeniyle başvuran hastalar arasında grip sezonunun başlamasını beklediğimiz bugünlerde hala grip yok ya da çok çok az. Covid-19 ve RSV nadir ve Rhinovirüs hala başı çekiyor.
Geçen hafta Kuzey Yarımkürede özellikle bazı ülkelerde H3N2'nin yaygın olduğunu ve K adı verilen yeni bir alt tipin yaygın olarak dolaştığını yazmıştık. Tüm dünyada alt tipi belirlenen örneklerin yaklaşık %72'sinin H3N2 olduğu ve bunların yarısından fazlasının da K soyundan olduğu açıklandı. Bizde henüz bir hareket görmesek de yakında diğer ülkelerin bildirdikleri ile örtüşen can sıkıcı bir grip sezonu geçirebileceğimizi düşündürüyor.
Gribin sürekli dallanan aile ağacında yeni, hızla büyüyen bu yeni tip; genetik olarak farklı bir tür. H3N2 alt sınıfı K olarak bilinen bu tür, Avrupa’da grip tipleri arasında baskın durumda. İlk olarak Japonya ve İngiltere'de ortaya çıktı. Hızla Kanada'ya yayılarak baskın hale geldi ve özellikle yaşlılar ve çocuklar arasında hastane yatışlarında artışa neden oldu. Japonya, Birleşik Krallık ve Kanada'daki salgınlara neden olan suş, yeterli aşılamanın olmadığı ABD'de de hızla yayılıyor. Mevsimsel grip aşısının bir miktar koruma sağlamasına rağmen, yeni varyanttaki genetik mutasyonların, özellikle yaşlılar gibi hassas gruplar için aşı etkinliğini azaltacağı düşünülüyor.
Peki aşıda kullanılan tipten ne kadar farklı? Mevsimsel grip aşıları etkisiz kalacak mı?
H3N2 Alt Sınıf K İnfluenza Nedir?
Grip virüsleri sürekli evrim geçirdiğinden, Dünya Sağlık Örgütü hangi grip virüslerinin dolaşımda olduğunu yakından takip eder ve her yıl mevsimsel grip aşısına hangi suşların dahil edileceği konusunda önerilerde bulunur. Asıl mesele, virüsün yüzey proteinlerinde, özellikle de aşıların hedef aldığı protein olan hemaglutinin (H) üzerinde meydana gelen küçük genetik değişikliklerdir. Bu, H3N2 veya H5N1 gibi grip suşu adlarındaki "H" harfidir.
H3N2, onlarca yıldır yaygın olarak görülen köklü bir mevsimsel grip virüsüdür. Ancak tüm influenza A virüsleri gibi, başlangıçta bir kuş gribi virüsünden türemiştir. Geçtiğimiz yıl kuzey yarımkürede kış gribi sezonunda H1N1 ve influenza B ile birlikte yaygınlaşan başlıca virüslerden biriydi. Bu nedenle, bu yılki mevsimsel grip aşısına dahil edilen virüslerdendi.
Sorun şu ki, H3N2 ailesinin bir parçası olmasına rağmen, alt sınıf K olarak bilinen yeni varyant, şubat ayında bu sezonki aşı için seçilen referans suştan (alt sınıf J.2) farklıydı. İnfluenza A(H3N2) virüsü yaz boyunca yedi yeni mutasyona uğradı; bu da virüsün bu yılki aşıda kullanılan A(H3N2) suşundan oldukça farklı olmasına neden oldu. Virüs, önceki enfeksiyonların ve aşıların oluşturduğu bağışıklıktan kaçacak kadar değişmişti.
Ne Kadar Hızlı Yayılıyor?
Alt sınıf K 'nın Güney Yarımküre ‘deki grip sezonunun sonlarında ortaya çıktığı düşünülüyor. Kuzey yarımküre ’de ise grip sezonu normalden yaklaşık beş hafta erken başladı ve artışlar ilk olarak ergenlerde ve genç yetişkinlerde, ardından küçük çocuklarda görüldü. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'ne göre, suş Mayıs 2025'ten bu yana tüm kıtalarda tespit edildi ve Kasım ayı itibarıyla Avrupa Birliği'ndeki (AB) H3N2 vakalarının neredeyse yarısını oluşturdu. ABD'de de grip aktivitesi son haftalarda hızla arttı; mevcut vakaların çoğu İnfluenza A H3N2'ye, yaklaşık yarısı ise K alt sınıfına bağlandı.
Avrupa Birliği'nin bazı bölgelerinde grip mevsiminin erken başlamasına rağmen genel vaka sayıları nispeten düşük kalmaya devam ediyor. Vakaların çoğu H3N2 olsa da yeterli dizileme yapılmadığı için vakaların ne kadarının K alt sınıfına ait olduğu hâlâ belirsiz.
Havaların henüz mevsim normallerinin üzerinde setrettiği ülkemizde grip sezonu başlamadı. Ama başladığında çok fazla vaka görebiliriz. Çünkü yeni bir varyantla mücadele edecek bağışıklığımız olmayacak.
Daha Ciddi Hastalıklara Sebep Olur Mu?
Mutasyona uğramış alt tipi K da tipik grip enfeksiyonlarına benzer semptomlara neden olur: ateş, öksürük, burun akıntısı, yorgunluk, kas ağrıları ve titreme. Ancak uluslararası salgınlardan gelen raporlar, bu varyantın özellikle yaşlılar ve küçük çocuklar arasında daha şiddetli seyrettiğini ve bazen daha yüksek ateşlere ve komplikasyonlara yol açtığını göstermektedir.
Diğer taraftan H1N1 ile karşılaştırıldığında, H3N2 özellikle de yaşlı yetişkinlerde genellikle daha ciddi hastalıklara neden olma eğilimindedir. Örneğin, A (H3N2)'nin baskın virüs olduğu 2022-2023 kış sezonunda, grip kaynaklı yoğun bakıma yatış sayıları geçen seneye oranla daha yüksekti.
Grip Aşısı K Alt Grubuna Karşı Koruma Sağlar Mı?
Mevcut 2025-26 grip aşısı H3N2'ye karşı koruma sağlasa da K alt sınıfı ortaya çıkmadan önce geliştirilmişti. Birleşik Krallık'tan alınan veriler, aşının çocuklarda hastaneye yatış riskini yaklaşık %75 oranında azalttığını, yetişkinlerde ise özellikle 65 yaş üstü kişilerde korumanın daha düşük olduğunu, yaklaşık %30-40 olduğunu gösteriyor.
Yine de aşı yaptırmak bu kış hangi virüs türleri dolaşırsa dolaşsın, savunmasız kişileri ciddi hastalıklardan ve hastaneye yatmaktan koruyacaktır. Aşı olmak için de çok geç değil, korumanın gelişmesi için iki haftaya ihtiyacınız olduğunu düşünürsek kalabalıklara karışmadan aşı olmanız da yarar var.
Aşılamanın yanı sıra koruyucu davranışlarda bulunmanız gerektiğini de hatırlatmamız da yarar var: Kalabalık kapalı alanlarda maske takın, ellerinizi en az 20 saniye yıkayın ve mümkünse kalabalık ortamlardan kaçının; özellikle de bağışıklık sistemi zayıf olan veya ciddi hastalık riski yüksek olan kişilerden uzak durun.
H3N2 Gribinin Belirtileri
- Yüksek ateş, titreme
- Boğaz, vücut, baş ağrısı
- Hapşırma
- Öksürük
- Burun akıntısı
- Kas güçsüzlüğü, halsizlik
- Bulantı ve kusma
- İshal (çocuklarda yaygındır)
H3N2 zatürreye yol açarak küçük çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar için önemli bir risk oluşturabilir.
H3N2 Gribi Ne Kadar Sürer?
H3N2 gribinin belirtileri yaklaşık 5-7 gün sürer. Ateş 3 gün içinde düşerken, inatçı öksürük haftalarca devam edebilir. Dinlenme, sıvı alımı ve uygun ilaçlarla iyileşme hızlandırılabilir.
Dinlenme ve sıvı alımı, ateşi düşürmek ve öksürüğü hafifletmek için reçetesiz satılan ilaçlar kullanılabilir. Ağır vakalarda veya yüksek riskli bireylerde antiviral ilaçlar önerilebilir. Azitromisin gibi antibiyotikler reçete edilmedikçe kullanılmamalıdır, çünkü yanlış kullanımı antibiyotik direncine yol açabilir.
H3N2 Nasıl Yayılır?
H3N2 virüsü, enfekte bir kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında salınan damlacıklar yoluyla yayılır. Ayrıca, enfekte kişilerle doğrudan temas veya kirli yüzeylerle dolaylı temas yoluyla da bulaşabilir.
H3N2 Virüsünün Tanısı
H3N2 influenzasını diğer solunum yolu hastalıklarından ayırmak için Multipleks PCR yapılabilir. Bu test solunum örneklerinde farklı solunum yolu virüslerini arayarak, etkeni belirlememizi sağlar.
Henüz ülkemizde H3N2 yok veya salgın düzeyinde değil. Her hafta vaka takiplerimizle sizi bilgilendirmeye devam edeceğiz. Dolaşımdaki virüsü bilmek, semptomlarını, bulaşma yollarını ve önlenmesini anlamak, enfeksiyon riskini önemli ölçüde azaltabilir. Erken teşhis ve uygun tedavi, daha iyi sonuçlar ve daha hızlı iyileşme sağlar.
Bizi takipte kalın.
Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu