Grip mevsimi yaklaştıkça hepimiz grip virüsünden korunmak için proaktif önlemler almak isteriz. Aşı olmak, hastalanmamanın en iyi yollarından biridir. Gribi ve bunun yol açabileceği ciddi komplikasyonları önlemenin en iyi yolu, her yıl grip aşısı yaptırmaktır.
Grip, influenza virüslerinden kaynaklanır ve influenza virüsleri her sene değişir. Bu nedenle grip aşısı, iki influenza A suşu ve iki veya bir influenza B suşu olmak üzere inaktif grip virüsü içeren aşı içerisindeki grip suşları her sene değişir. İnfluenza Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından sıkı takip edilir ve sezon başlamadan önce aşı bileşimi olası baskın olacak suşlara göre hazırlanır.
Grip aşısının birkaç çeşidi vardır. Üçlü veya dörtlü aşılar olabilir. Bu iki aşı türü arasındaki farkları anlamak, grip mevsiminde sağlığınız hakkında bilinçli bir karar vermenize yardımcı olabilir. Üçlü ve dörtlü grip aşılarının her ikisi de gribe karşı koruma sağlar; sadece formüle edildikleri virüs suşlarının sayısı bakımından farklılık gösterirler.
Üçlü Grip Aşısı, influenza virüsünün üç farklı suşuna karşı koruma sağlar, iki influenza A ve bir influenza B türü içerir. Üç değerlikli aşılar, daha geleneksel bir grip aşısı türüdür ve uzun yıllardır kullanılmaktadır. Bu aşılar, yaklaşan grip sezonunda hangi grip suşlarının dolaşımda olma olasılığının en yüksek olduğuna dair tahminlere dayanarak formüle edilir. Üç değerlikli aşıların hedeflediği üç suş şunlardır:
- İnfluenza A/Wisconsin/67/2022 (H1N1) pdm09
- İnfluenza A/District of Columbia/27/2023 (H3N2) (Güncellendi)
- İnfluenza B/Avusturya/1359417/2021 (B/Victoria)
Bu üç tür, en yaygın grip virüslerinin çoğunu kapsasa da grip virüsünün mutasyona uğraması veya yeni türlerin ortaya çıkması olasılığı her zaman vardır.
Dörtlü Grip Aşısı ise influenza virüsünün dört suşuna karşı koruma sağlar. İki influenza A suşu ve bir influenza B suşuna ek olarak, dörtlü aşı ikinci bir influenza B suşunu da içerir. Bu ek B suşunu da içeren dörtlü aşı, gribe karşı daha geniş kapsamlı koruma sağlamak üzere tasarlanmıştır. Dörtlü aşıların hedeflediği dört suş şunlardır:
- İnfluenza A/Wisconsin/67/2022 (H1N1) pdm09
- İnfluenza A/District of Columbia/27/2023 (H3N2) (Güncellendi)
- İnfluenza B/Avusturya/1359417/2021 (B/Victoria)
- İnfluenza B/Phuket/3073/2013 (B/Yamagata)
İkinci B suşunun dahil edilmesi, dörtlü grip aşısını üçlü aşıdan ayıran ve onu daha geniş bir grip virüsü yelpazesini kapsamada potansiyel olarak daha etkili hale getiren şeydir.
Üçlü ve dörtlü grip aşıları arasında seçim yaparken, aralarındaki temel farkları anlamak çok önemlidir. Hem üçlü hem de dörtlü grip aşılarının etkinliği, büyük ölçüde belirli bir grip mevsiminde aşı suşları ile dolaşımdaki grip suşları arasındaki uyuma bağlıdır. Grip aşıları genellikle gribi önlemede %40 ila %60 etkilidir, ancak bu oran yıldan yıla değişebilir. Dörtlü grip aşısı her iki B suşunu da içerdiğinden, influenza B’ye karşı daha geniş bir koruma sağlar. Üçlü aşı ise yalnızca bir B suşu içerdiğinden, dolaşımdaki tüm B virüslerine karşı tam koruma sağlamayabilir. Dörtlü aşıya ikinci B suşunun dahil edilmesi, özellikle her iki B suşunun da dolaşımda olduğu mevsimlerde, koruma açısından avantaj sağlıyor gözükse de dörtlüde fazladan bulunan Yamagata soyu ülkemizde neredeyse 5 yıldır hiç enfeksiyon yapmayan bir türdür.
Her iki aşı da hastaneye yatış ve ölüm gibi grip kaynaklı ciddi komplikasyonlara karşı koruma sağlar. Etkililik mevsimden mevsime değişebilse de hem üçlü hem de dörtlü aşılar bu ciddi sonuçların olasılığını azaltmaya yardımcı olur. Dörtlü aşıdaki ek B suşu koruması, üçlü aşının hedeflemediği ikinci B suşuyla oluşan enfeksiyonlardan kaynaklanan komplikasyonları azaltmaya yardımcı olabilir.
6 aylık ve üzeri çoğu kişi için hem üçlü hem de dörtlü aşılar önerilir. Bu aşılar, grip kaynaklı komplikasyon geliştirme riski daha yüksek olan kişiler için özellikle önemlidir,
- Çocuklar
- Yaşlı yetişkinler (65 yaş ve üzeri)
- Hamile kadınlar
- Astım, diyabet veya kalp hastalığı gibi kronik sağlık sorunları olan kişiler
Dörtlü grip aşısı, her iki B suşunu da içerdiğinden, influenza B'ye karşı koruma konusunda endişe duyan kişiler için faydalı olabilir. Bağışıklık sistemi zayıf olanlar gibi grip kaynaklı komplikasyon riski daha yüksek olan kişiler, dörtlü aşının sunduğu daha kapsamlı korumadan faydalanabilirler.
Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu