ADENOVİRÜS VE E. COLİ VAKA ARTIŞI YAZ AYLARINDA ENFEKSİYONLARA DİKKAT

Geçtiğimiz hafta solunum yolu enfeksiyonu ile başvurup test edilen hastalar arasında %5 Rhinovirüs, %8,3 SARS-CoV2 (COVID) ve %10 Adenovirüs tespit edildi. Adenovirüs yaygınlığı her hafta biraz daha artıyor. Adenovirüs çok bulaşıcıdır ve salgın haline gelebilir. Adenovirüs, tüm yaş gruplarında enfeksiyonların yaygın bir nedenidir. İnsanlarda hastalığa neden olabilen 50'den fazla türü vardır. Adenovirüse maruz kaldıktan sonra belirtiler (kuluçka dönemi) genellikle 5-6 gün içinde ortaya çıkar. Virüsler ilgili daha fazla bilgi için web sayfamızda ilgili makaleyi okuyabilirsiniz.

Diğer taraftan gastroenteritler de son zamanlarda arttı. Norovirüs ve sapovirüs gibi virüslerin yanı sıra Escherichia coli (E. coli) enfeksiyonlarına da rastlanıyor. E. coli, seyahat ishali ve dizanteri dahil birçok ishalli hastalığın etkeni olan bir bakteridir. Normal bağırsak florasının bir parçasıdır; ancak aynı zamanda insanlarda bağırsak ve bağırsak dışı hastalıklara neden olabilir. 700'den fazla E. coli tipi tanımlanmıştır. Çoğu zararsızdır veya nispeten kısa süreli ishale neden olur, ancak birkaç türü şiddetli karın kramplarına, kanlı ishale ve kusmaya neden olabilir, böbrek yetmezliği ve septik şoka kadar çeşitli hastalıklara neden olabilir.

Bağırsak hastalıklarına enterohemorajik Escherichia coli (EHEC), enterotoksik Escherichia coli (ETEC), enteropatojenik Escherichia coli (EPEC), enteroagregatif Escherichia coli (EAEC) ve enteroinvaziv Escherichia coli (EIEC) alt tipleri neden olur.

• EHEC, E. coli O157:H7, O111:H8 ve O104:H21 gibi serotipleri vardır. Verotoksin veya Shiga toksini olarak adlandırılan güçlü toksinler salgılarlar. Bağırsak ve böbreklerin iç yüzeyine ciddi zarar verebilecek toksinlerdir ve bazen ölümcül olabilen hemolitik üremik sendrom (HÜS) gibi komplikasyonlara yol açabilir. Sebzeler, EHEC içeren gübre ile gübrelendiğinde kontamine olur ve bu ürünlerden su akışı, su sistemlerinde EHEC'e yol açar. Bu kontamine ürünler (örneğin ıspanak, marul, meyve) ve az pişmiş sığır eti, çiğ süt ürünleri ile bulaşır ve ishal salgınlarına neden olabilir. İshal, hafif ve kanlı olmayan dışkıdan lökosit içermeyen kanlı dışkıya kadar değişebilir. Enfeksiyon tüm yaş gruplarında yaygındır, ancak hemolitik üremi sendrom (HÜS) adı verilen böbrek komplikasyonu beş yaşından küçük çocuklarda ve 60 yaşından büyük yetişkinlerde en yaygındır. Hastalık oluşması için çok az miktarda bakteri alınması yeterlidir. Kuluçka süresi üç ila sekiz gündür.
• Enterotoksik Escherichia coli (ETEC), gelişmekte olan ülkelerde ishalin önde gelen bakteriyel nedenidir. Farklı bir toksin üretir. Yeterli sanitasyonun sağlanamadığı bölgelerdeki yiyecek ve sularda sıklıkla bulunur. İki ana klinik tablo ile ilişkilidir: turist ishali ve çocuklarda sütten kesilme ishali. Turist ishaline neden olan en önemli organizmadır. Kuluçka süresi kısadır (14-50 saat). İshal sulu olup genellikle kan veya mukus olmaz. Ateş olmayabilir. Hastalık genellikle kendi kendine iyileşir. Vibrio cholerae (kolera) ishaline benzer bir ishale neden olabilir.
• Enteropatojenik Escherichia coli (EPEC), öncelikle bebeklerde ve küçük çocuklarda sulu ishal ya da kanlı ishal yapar. 2 hafta veya daha uzun süren kalıcı ishale neden olur. İnsanlara kirli su veya enfekte hayvanlarla temas yoluyla yayılır ve gelişmekte olan ülkelerde yaygındır. Kuluçka süresi yetişkinlerde dokuz saat kadar kısa olabilir. Sporadik olabildiği gibi salgınlara da neden olur. En sık fekal-oral yolla bulaşır ancak kişiden kişiye de yayılabilir. Emzirme hastalığa karşı koruma sağlayabilir. İnsan sütü (ve kolostrum) bakterinin hücrelere yapışmasını güçlü bir şekilde engeller.
• Enteroagregatif Escherichia coli (EAEC), özellikle gelişmekte olan ülkelerde inatçı ishal (>14 gün) ile ilişkilendirilmiştir. İshal genellikle sulu, mukusludur ve ateş veya kusma olmaz. Kuluçka süresi 20-48 saattir. Son zamanlarda giderek artan bir şekilde turist ishalinin nedeni olarak tanımlanmaktadır. 
• Enteroinvaziv Escherichia coli (EIEC), Az pişmiş et ve kirlenmiş sebzelerin tüketilmesiyle bulaşır. Organizmalar bağırsağın epitel hücrelerini istila eder ve sulu bir ishale neden olur. Bazı hastalarda şigelloza (basilli dizanteri) benzeri hastalığa yol açabilir. Genellikle kontamine gıda alımını takiben 12 ila 72 saat (kuluçka süresi) içinde ortaya çıkar ve kendi kendini iyileşir. Dışkıda kan ve mukus, karın krampları, kusma, ateş, titreme ve halsizlik ile karakterizedir. Salgınları genellikle gıda veya su kaynaklıdır, ancak kişiden kişiye bulaşma mümkündür.

1. Coli enfeksiyonlarını önlemenin en iyi yolu temizliktir. Ellerinizi temiz tutmak, yiyecekleri güvenli bir şekilde hazırlamak ve temiz su içmektir. Bu önlemler bazı insan grupları için özellikle önemlidir. Bu gruplar arasında 5 yaş altı çocuklar, 65 yaş üstü yetişkinler, bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler ve uluslararası seyahat eden turistlerdir.
   1. El yıkamak, kendinizi ve diğer insanları hastalanmaktan korumanın en iyi yollarından biridir.
   2. Gıda güvenliği için dört basit adımı izleyin: temizleyin, ayırın, pişirin ve soğutun. E. coli ve diğer zararlı mikroplar mutfak yüzeylerinizde ve yiyeceklerinizde bulunabilir.
   3. Güvenli olmayan su içmeyin. Kamp yaparken, yürüyüş yaparken veya seyahat ederken, içmek, yemek pişirmek, diş fırçalamak veya diğer aktiviteler için daima güvenli su kullanın.
   4. Göllerde, göletlerde, derelerde, yüzme havuzlarında ve "çocuk" havuzlarında yüzerken veya oynarken su yutmamaya çalışın.
   5. İshal olduğunuzda yüzmeyin veya başkalarının yüzmesine izin vermeyin.
   6. Pastörize süt ve meyve suları tüketin. Pastörizasyon, E. coli de dahil olmak üzere zararlı mikropları öldürür.

Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu